Kompresory


Urządzenia wpływające na dynamikę sygnału zostały po raz pierwszy zastosowane 1938 roku. Były to lampowe limitery, służące do zabezpieczania nadajników radiowych przed przesterowaniem. Zakres zastosowań urządzeń tego rodzaju zaczął się zwiększać w miarę rozwoju radiofonii i fonografii. Dzisiaj bez procesorów dynamiki nie może się obejść praktycznie żadne studio nagraniowe. Stosowane są też przy nagłaśnianiu koncertów, które pod względem brzmienia coraz bardziej upodobniają się do materiałów płytowych. Pojawiają się coraz częściej w indywidualnych zestawach instrumentalnych – uproszczone wersje kompresorów i bramek szumów są stosowane przez zdecydowaną większość gitarzystów. Choć współczesne cyfrowe rejestratory dźwięku zapewniają duży odstęp od szumów, nie uwalnia to realizatora od konieczności stosowania kompresji czy ograniczania. Wszystkie urządzenia cyfrowe są, bowiem bardzo wrażliwe na przesterowania, a zbyt niski poziom wysforowania jest niekorzystny, ponieważ zmniejsza się wówczas cyfrowa rozdzielczość zapisu (1 bit na każde 6 dB!). Warto je, zatem sterować możliwie wysokim poziomem, zabezpieczając się przed skokami sygnału np. limiterem. Z uwagi na czytelność słowa i muzyki, przy emisji radiowej zmniejsza się dynamikę sygnału (nie należy tego mylić z dynamicznym brzmieniem!).

Jak to działa?

Jest to podstawowe narzędzie służące do zmniejszania dynamiki sygnału, czyli do zmniejszania odstęp pomiędzy najgłośniejszymi i najcichszymi jego partiami. Najważniejszymi regulowanymi parametrami kompresora są: próg zadziałania (threshold), stosunek lub nachylenie kompresji (rafio), czas ataku (attack time), czas powrotu [release time). Poniżej progu zadziałania kompresor zachowuje się jak zwykły wzmacniacz o stałym wzmocnieniu. Po przekroczeniu tego progu przez sygnał wejściowy, następuje zmniejszanie wzmocnienia zależne od ustawionego nachylenia kompresji. Jeśli przykładowo ustawione jest nachylenie 2:1, to zmiana poziomu sygnału na wejściu o 2 dB spowoduje zmianę poziomu na wyjściu tylko o 1 dB. Nachylenie może być zmieniane od 1:1, gdzie kompresor zachowuje się jak zwykły wzmacniacz, aż do oc:1, gdzie niezależnie od zmian poziomu sygnału wejściowego, na wyjściu zachowany jest praktycznie stały poziom (tak dzieje się w limiterach). Odcinek charakterystyki leżący w pobliżu progu nazywany jest kolanem (knee). W niektórych kompresorach można zmieniać jego kształt – od ostrego (bard) do łagodnego (soft), przy którym stosunek kompresji zmienia się płynnie. Ma to znaczenie tam, gdzie przy niskich poziomach sygnału kompresja ma być jak najmniej zauważalna. Odcinek czasu między raptownym zwiększeniem poziomu sygnału na wejściu a zmianą wzmocnienia kompresora nazywa się czasem ataku. Może on być regulowany typowo od 0,1 ms do kilku milisekund. Parametr zwany czasem powrotu określa odcinek czasu, w którym od momentu zaniku sygnału na wejściu nastąpi powrót wzmocnienia do wyjściowej wartości; regulować go można przeważnie w granicach od 0,1 s do kilku sekund. Wielkość tych czasów ma duży wpływ na brzmienie sygnału obrabianego przy pomocy kompresora, przy czym bardziej zauważalny jest wpływ czasu ataku. Związana z nim zwłoka w reakcji kompresora na zwiększenie się sygnału powoduje tzw. przerzut, czyli ostry szczyt sygnału w momencie ataku dźwięku. Ustawienie zbyt krótkiego czasu ataku w przypadku np. dźwięku fortepianu może powodować nieprzyjemny stuk przy każdym uderzeniu w klawisze. Bardzo krótki czas ataku zastosowany dla perkusji powoduje nienaturalne spłaszczenie i oddalenie dźwięku; natomiast jego właściwe dobranie zwiększa ekspresję brzmienia. Dłuższe czasy powrotu stosuje się przy wolnych przebiegach muzycznych, łagodnie wyrównując ich poziomy. Źle dobrane oba czasy mogą stać się przyczyną nieprzyjemnego pompowania dźwięku. W bardziej rozbudowanych kompresorach można przełączać sposób reakcji na sygnał między wartością szczytową (peak), a wartością średnią (nns), odpowiadającą rzeczywistej głośności materiału. Wyboru tego parametru dokonujemy w zależności od zastosowania kompresora. Jeśli przepuszcza się przez kompresor całość nagrania w celu zmniejszenia skoków dynamicznych, zastosowanie trybu pracy rms powoduje miękką, mało zauważalną pracę kompresora. Oczywiście, konieczne jest również odpowiednie dobranie metodą na słuch także innych parametrów.