Korektory I Filtry


Korektory i filtry są urządzeniami tak szeroko stosowanymi, że przyzwyczailiśmy się traktować je jako niezbędny i nieodłączny element każdego stołu mikserskiego, a nawet domowego sprzętu muzycznego. Przyzwyczailiśmy się również do używania ich gałek przy każdej okazji, często bez powodu. Czy jednak korekcja jest rzeczywiście zawsze nieodzowna? Czy musi być wszędzie stosowana? A jeżeli już włączamy korektor, to, jakimi regułami należy się przy jego używaniu kierować? Termin „korekcja” (ang. equalization czasem określana również terminem EQ) pojawił się po raz pierwszy w telekomunikacji, gdy trzeba było kompensować spadki sygnału na wyższych częstotliwościach spowodowane długimi liniami telefonicznymi. Stosowano wówczas wzmacniacze o odpowiednio ukształtowanej charakterystyce, które były prekursorami współczesnych korektorów. Najwcześniejszym kreatywnym zastosowaniem korektorów dźwięku (lata czterdzieste) były filmowe postsynchrony, polegające na dogrywaniu w studio dialogów do wcześniej na-kręconych ujęć. Należało przy tym tak zmieniać barwę głosu aktorów, żeby odpowiadała pozornym odległościom wynikającym z nakręconych ujęć. Używane do tego celu korektory, podobnie jak mikrofony, były bardzo prymitywne.

Rodzaje korektorów

Najpopularniejszy korektor, opracowany i szeroko rozpowszechniony w latach pięćdziesiątych, pozwala na regulację podbicia (boost) i obcinania (cut) częstotliwości wysokich oraz niskich leżących powyżej i poniżej częstotliwości 1 kHz, uważanej za środek pasma akustycznego. Kształt charakterystyk takiego korektora przypomina półkę, stąd jego angielska nazwa „shelf” (polska nazwa: charakterystyka półkowa). Takie korektory są do dzisiaj powszechnie stosowane w sprzęcie domowego użytku. W stołach mikserskich zaczęto z czasem dodawać trzecie pokrętło, które pozwala na podbijanie zakresu częstotliwości 1,5…3kHz, nazywane prezencją (presence), a służące do zwiększenia zrozumiałości mowy. Najbardziej naturalnym i uniwersalnym w operowaniu jest korektor graficzny (graphic equalizer). Nazywany jest tak od sposobu rozmieszczenia regulatorów. Cały zakres częstotliwości akustycznych podzielony jest w nim na szereg równomiernie rozmieszczonych stałych pasm o charakterystykach wierzchołkowych (peak). Potencjometry służące do regulacji ich podbijania i wycinania mają postać umieszczonych obok siebie suwaków. W ten sposób ich położenia odwzorowują w pewnym sensie kształt charakterystyki częstotliwościowej, która jest uzyskiwana. Gdy suwaki są ustawione w neutralnym położeniu środkowym, korektor pracuje jak wzmacniacz o płaskiej charakterystyce i o wzmocnieniu OdB. Stosowany od wielu już lat w stołach mikserskich korektor parametryczny (parametric equalizer) swoją nazwę zawdzięcza możliwości wpływu na wszystkie parametry korekcji, bez ich wzajemnego oddziaływania. Wyposażony jest z zasady w dwie regulacje o charakterystykach półkowych, dla tonów niskich i wysokich oraz jedną lub dwie regulacje pasmowe o charakterystykach wierzchołkowych dla częstotliwości średnich. Możliwa jest przy tym płynna zmiana ich częstotliwości środkowej (center frequency). Bardziej skomplikowane konstrukcje pozwalają również regulować szerokość tych pasm i związaną z tym ich stromość (Q lub width). W niektórych rozwiązaniach korektorów istnieje więcej tych pasm a skrajne regulacje (dla częstotliwości niskich i wysokich) mogą być przełączane z charakterystyki półkowej na wierzchołkową, co zwiększa możliwości korektora. Zakresy przestrajania częstotliwości poszczególnych pasm zachodzą na siebie, a potencjometry służące do regulacji ich podbicia lub obcięcia prawie zawsze posiadają zaskok w położeniu środkowym (OdB), W droższych modelach stołów mikserskich używane są zamiast potencjometrów przełączniki skokowe, dzięki czemu charakterystyki we wszystkich torach są ściśle jednakowe, co jest ważne przy stereofonicznych źródłach sygnału.

Filtry

Filtry przewidziane są do odmiennych celów niż korektory, pozwalając na ostre obcięcie (odfiltrowanie) niepożądanych części pasma akustycznego. Charakterystyki filtrów mają kształt półki, jednak o dużo większej stromości niż w korektorach; ich nachylenie na ogół wynosi 18dB/oktawę, co oznacza, że na pochyłym odcinku charakterystyki przy dwukrotnej zmianie częstotliwości sygnału poziom zmienia się o 18dB. Istnieją dwa podstawowe rodzaje filtrów: – dolnoprzepustowy (Iow-pass, LPF), obcinający wszystkie częstotliwości powyżej częstotliwości odcięcia (cut-off frequency) – górnoprzepustowy (hi-pass, HPF), obcinający wszystkie częstotliwości poniżej częstotliwości odcięcia. Zestawiając odpowiednio filtry obu rodzajów można otrzymać również filtr pasmowy (band-pass filter), przepuszczający wybrane pasmo oraz filtr wycinający (notch), tłumiący fragment charakterystyki. Zmieniając częstotliwości odcięcia można regulować szerokości tych filtrów. Filtry są na ogół montowane jako uzupełnienie bloku korektora stołu mikserskiego. Zazwyczaj znajduje się tam tylko filtr górnoprzepustowy (HPF) o stałym nachyleniu charakterystyki, służący do obcinania zakłóceń na niskich częstotliwościach pochodzących z mikrofonu lub przydźwięków. Posiada on tylko jedną gałkę do regulacji częstotliwości odcięcia (na ogół od 30 do 300HZ), w prostszych konstrukcjach częstotliwość ta jest stała (ok. 50Hz) i filtr można tylko włączać przyciskiem. W droższych stołach sekcja filtrów bywa bardziej rozbudowana i obcinać można tam obydwa skraje pasma akustycznego, przy czym czasem można nawet przełączać nachylenia charakterystyk.